ZEHİRLİ GUATR’LAR VE TEDAVİLERİ
Sağlık Sitesi: Sayın Dr. Ali ABACI; geçen sayımızda sizinle yaptığımız söyleşide, tiroid bezi hakkında bilgiler vermiş ve tiroid nodülleri konusunda bilmesi gereken hususları vurgulamaya çalışmıştık. Bu sayıdaki söyleşimizde ise tiroidin fazla hormon yapıp salgılaması anlamına gelen hipertiroididen, halk arasındaki deyimiyle zehirli guatrdan bahsetmek istiyoruz. Ancak önce konumuzla ilgili bazı terimlerin ne anlama geldiğini hastalarımıza açıklayıp daha sonra zehirli guatr konusunda söyleyişimize başlayabilir miyiz?
Dr. Abacı: Gerçekten çok uygun olur. Hatta bu terimleri bir tablo halinde verirsek hastalarımız terimlerin anlamlarına tekrar tekrar bakabilirler zannediyorum (Tablo1).
|
Toksik: Zehirli Guatr: Tiroid bezinin her türlü büyümesi Tiroid Nödülü: Tiroid bezinde ortaya çıkan yuvarlak/oval şekilli şişlik veya yumrular Diffüz Guatr : Bezin her tarafının büyümesi Nodüler Guatr: Bezin, içinde nodüller oluşturarak büyümesi Remisyon: Hastalığın durağan safhaya girmesi Nüks: Hastalığın geri dönmesi GO: Graves Oftalmopatisi: Graves hastalığının yol açtığı göz hastalığı TSH: Troid bezini uyaran hormon Metabolizma: Yiyeceklerin hazmedilip emilerek kana geçmesinden sonra besinlerin hücrelerde enerjiye dönüştürülmesi yöntemi Fetüs: Üçüncü gebelik ayı başından doğuma kadarki devre içinde ana rahmindeki canlıya verilen ad. Hipotiroidi: Tiroid bezinin yetersiz miktarda hormon üretip salgılaması Ötiroidi: Tiroid bezinin normal miktarda hormon üretip salgılaması Hipertiroidi: Tiroid bezinin fazla miktarda hormon üretip salgılaması Tirotoksikoz: Kanda tiroid hormon miktarlarının artması ve vücutta buna bağlı belirtilerin görülmesi.
|
Tablo 1 Konuyla ilgili terimler ve açılımları
Sağlık Sitesi: Hipertiroidide hormon durumlarından bahsedebilir miyiz?
Dr. Abacı: Tiroid bezimiz vücudumuzun metabolizma hızını, yani enerjiyi kullanma hızını ayarlamakla yükümlü bir bezdir. Çeşitli durumlar (Stres, travma, enfeksiyonlar, ilaçlar, vücut ısısındaki dalgalanmalar gibi), vücut için gerekli tiroid hormon seviyelerinde değişikliklere yol açarlar. Beyinden salgılanan ve tiroid uyaran bir hormon olan TSH, tiroid bezini uyararak bezin normal miktarlarda hormon yapıp kan dolaşımına salıvermesini sağlar. Bez az hormon yapıyorsa TSH seviyeleri yükselir ve bezi daha fazla hormon yapması için uyarır. Tersine, tiroid bezi fazla hormon salgılıyorsa, daha fazla salgılamaya neden olmamak üzere TSH seviyeleri azalır. Hipertiroidide tiroid hormonları (serbest T3 ve serbest T4) artmış, TSH seviyeleri azalmıştır. Fazla hormon; metabolizma hızının artması, bu da organların aşırı çalışma neticesi yorulması ve yıpranması demektir. Hipertiroidiye yol açan sebepler farklıdır ancak belirtiler hemen hemen aynıdır.
Sağlık Sitesi: Hipertiroidiye yol açan sebepler hangileridir?
Dr. Abacı: Hipertiroidilerin çeşitli sebepleri arasında en sık rastlananı Graves hastalığı, diğer adıyla “diffüz toksik guatr” dır. Hastalığı tanımlayan Graves isimli İrlandalı bir hekime atfen hastalığa bu isim verilmiştir. Bu hastalık kadınlarda çok daha sık görülür (8 kadına 1 erkek gibi). 50 yaşın üzerinde görülmesi nadirdir, daha ziyade 30-50 yaşlar arasında görülür. Aileleri tutmaya meyillidir (sebebi bilinmese de). Tüm hipertioidi vakalarının % 50-80’inden sorumlu olan ve otoimmüm bir hastalık olan bu hastalıkla hipertioidinin yanı sıra guatr, egzoftalmi ve infiltratif dermopati üçlüsünün en az biri daha bulunur.
Sağlık Sitesi: Otoimmüm hastalık dediniz anlamını biraz açar mısınız?
Dr. Abacı: Bağışıklık sistemimiz, oluşturduğu antikorlar vasıtasıyla vücudumuzu başta virüs ve bakteriler olmak üzere çok çeşitli zararlı mikroorganizmalardan koruyan bir sistemdir. Ancak bazen bu sistemde anormal durumlar oluşur ve sistem zararlı olmayan hücreleri de zararlıymış gibi algılar ve bunlara karşı antikor oluşturur. Örneğin Graves hastalığında bağışıklık sistemimiz tiroid hücrelerinin yüzeyindeki bazı proteinleri zararlıymış gibi algılar, bunlara karşı antikorlar tiroid dokusundaki özel aktivasyon alanlarına yapışır. Bunun sonucunda uyarılan tiroid hücreleri bol tiroid hormonu yapmaya başlar ve zehirli guatr dediğimiz durum ortaya çıkar. Nasıl oluyor da bağışıklık sistemimiz vücudumuza nelerin zararlı nelerin zararsız olduğunu ayırt edemiyor bu konu henüz tam olarak anlaşılabilmiş değil.
Sağlık Sitesi: Belirtilerden bahsedebilir miyiz?
Dr. Abacı: Hipertiroidide belirtiler yavaş yavaş veya aniden ortaya çıkabilir. Yavaş yavaş gelişen belirtiler karşısında kişi bazen hastalığı fark etmeyebilir. Örneğin şişman bir kişi kilo kaybetmeye başlar ve hasta olduğunu bilmeksizin kendini mutlu hissedebilir. Yavaş yavaş diğer belirtilerde kendini gösterir ve hastalığın gerçek yüzü ortaya çıkmaya başlar. Belirti ve bulgular çok çeşitlidir. (Bakınız Tablo 2).
|
Tablo 2: Hipertiroidide görülebilen belirti ve bulgular
Genellikle hastalarda bu belirti ve bulguların biri veya birkaçı bulunur, tamamının bulunması şart değildir. Yaşlı hastalarda hipertiroidi belirtilerin çoğu görülmeyebilir, örneğin hasta sadece zayıflamıştır veya durgun ve moralsiz bir durumdadır. Hipertiroidili hastalar umumiyetle gün sonunda kendilerini yorgun hissederler.
Sağlık Sitesi: Hipertiroidiye yol açan diğer hastalıklar hangileridir?
Dr. Abacı: Diğerleri arasında toksik Nodüler guatrları, tiroid bezinin herhangi bir nedenle iltihaplanması sonucu ortaya çıkan ve “tiroidit” dediğimiz durumları ve ilaçların yol açtığı hipertiroidileri sayabiliriz. Bezen tiroid bezi içinde ortaya çıkan bir nodül aşırı miktarda hormon yapmaya başlar. Tiroid bezinin diğer bölgeleri normal veya az çalıştığı halde, aşırı hormon yapan nodül nedeniyle hipertiroidi belirtileri ortaya çıkar. Biz “tiroid sintigrafisi” yaptırarak tespit edebildiğimiz bu tür nodüllere “sıcak nodül” adını veriyoruz. Eğer aşırı miktarda hormon yapan nodül bir tane ise “toksik adenom” dan, bu tür nodüller birden fazla ise “toksik nodullar guatr”dan bahsederiz. Bu hipertiroidi türüne yaşlılarda Graves Hastalığından daha sık rastlanır.
Sağlık Sitesi: İlaçlar da hipertiroidiye yol açabiliyor, değil mi?
Dr. Abacı: Hipertiroidi tedavisi için verilmiş olan tiroid hormon preparatlarının kontrolsüz kullanımı ve gerektiğinden daha fazla miktarda alınması sonucu zaman içinde kandaki hormon miktarı yüksek seviyelere ulaşabilir ki bu durumda da hipertiroidi bulgularıyla karşı karşıya kalırız. Hâlihazırda bir tiroid hastalığı bulunan kişilerin, herhangi bir yolla, aşırı miktarda iyot almaları da hipertiroidi ile sonuçlanabilir. İyot içeren öksürük şuruplarının, kalp çarpıntılarının tedavisinde kullanılabilen ve bol miktarda iyot içeren bir ilaç olan amiodaronun uzun süre alınmasını örnek olarak verebiliriz. Okuyucuyu sıkmamak amacıyla, diğer nadir sebeplere bağlı olan hipertiroidilere burada değinmek istemiyorum.
Sağlık Sitesi: Konumuzun çok uzun olması nedeniyle, bir sonraki sayımızda hangi sorulara cevap arayacağımızı belirterek burada söyleşimize ara vermek istiyor ve şimdilik size teşekkür ediyoruz.
Dr.Ali ABACI | İç Hastalıkları Uzmanı
Gelecek söyleşimizdeki konular.
- Zehirli guatr hastasının renkli böbrek filmi çektirmesi sakınca yaratabilir mi?
- Hipertiroidi kemik erimesine yol açabilir mi?
- Hangi göz hastalığında gözler ileri doğru fırlayabilir, burada sigara içmenin bir rolü var mıdır?
- “Ben böyle zayıf kalmak istiyorum, hipertiroidim tedavi edilmesin” diye bilir miyiz?
- Zehirli guatrın radyoaktif iyodla tedavisi denince doğrusu biraz çekiniyorum haklı mıyım?