DİZİNİZDEKİ AĞRILAR ve DİĞER SORUNLAR
Diz eklemi vücuttaki en esnek eklem olup, fonksiyonların neredeyse tamamı, çevresindeki ve içindeki bağlarla sağlanır. Anatomik olarak 3 kısma ayrılır; ön kısım (diz kapağı ile uruk kemiği arasındaki eklem),içi ve dış kısım (uyruk ve kaval kemikleri arasındaki eklem). Diz, menteşe tipi bir eklem olup tek planda hareket eder. Bütün bu harekeler eklem yüzlerini kaplayan kıkırdak yüzlerin arasında olur.
Dizde En Sık Karşılaştığımız Sorunlar Nelerdir ?
Dizin içindeki anatomik yapıları ve sorunlarını tek – tek ele alıp incelemek gerekir. Diz ağrısına yol açan sorunların başlıcaları;
1-Kıkırdak yüzey sorunları
2-Menüsküslerle ilgili sorunlar
3-Çapraz bağlarla ilgili sorunlar
4-Yan bağlarla ilgili sorunlar
Kıkırdak Yüzey Sorunları Nelerdir ?
Kıkırdaklar dizin eklem yüzeyini kaplayan ve hareketler sırasında yüklemeyi absorbe eden yapılardır. Kıkırdaklar dinamik bir yapıya sahiptir; yani yapım ve yıkımı içeren bir döngüleri vardır. Hayatın ilerleyen yaşlarında yapısal dejenerasyona bağlı olarak geri dönüşü olmayan bir yıpranma süreci tüm vücutta olduğu gibi kıkırdak yapıda da başlar. Ancak hala tam olarak kimlerde ve neden olduğu bilinmemektedir.
Kıkırdak yüzeydeki aşınmaları oluşturan nedenler nelerdir ?
Birçok faktörün etkili olduğu aşınma sürecinde, fazla kilo, bağdaş kurarak oturma, alaturka tuvalet alışkanlığı, yer sofrasında yemek alışkanlığı, romatizmal hastalıklar, tekrarlayan mikro travmalar, genetik faktörler etkili olmaktadır.
Kıkırdak yüzeyindeki aşınmalar tedavi edilebilir mi ?
Kıkırdak yüzeylerdeki harabiyet 4 evrede oluşur ve genellikle halk arasında kireçlenme olarak adlandırılır. İlk 2 evre kıkırdak harabiyeti geriye dönebilir veya kısmen tedavi edilebilir. 3. ve 4. evredeki aşınma ise tam olarak tedavi edilememektedir.
İleri yaşlarda kıkırdak yapısındaki tahribata bağlı olarak dizde yük dağılımı bozulur, bacaklarda deformiteler oluşur. Hasta önceleri oturup kalkarken, merdiven inip çıkarken zorlanır, zamanla yürürken de ağrıları olmaya başlar.
Halkımızın yaygın alışkanlığı olan alaturka tuvalet, yer sofrası veya dizleri katlıyarak üstüne oturmak kıkırdak üzerine normalin 3-4 kat daha fazla yük gelmesine sebep olur ve var olan aşınmayı hızlandırır. Bu yüzden genç kişilerde ve hatta hiç kıkırdak hasarı olmayanlar da bu alışkanlıkların terk edilmesini önermekteyiz.
Eklem kıkırdağı tam kapanmamış, kıkırdak harabiyeti daha erken evrelerde teşhis edilmiş hastalarda fizik tedavi ve anti enflamatuar ilaç tedavileri ile şikayetlerini azaltıp günlük yaşantılarını kolaylaştırabilir.
Bu tedavilerden fayda görmeyen hastalarda diz içine sıvı kıkırdak ve uygun dozlarda kortizon enjeksiyonları, artroskopik ameliyatla dizin içinin yıkanıp kırılan kıkırdak parçalarını temizleyerek, debridman yapılması hastanın şikayetlerinin azalmasında kullanılan diğer yöntemdir.
Yalnızca iç taraftaki eklem ağrılarında kireçlenme ola hastalarda kaval kemiğinin üst kısmına yapılacak düzeltici kemik ameliyatı (55 yaş altı tercih edilir), kıkırdaklar üzerindeki yük dağılımını düzelten bir yöntemdir.
Total diz protezi kimlerde uygulanır ?
Uygulanan tedaviler sonucunda şikayetleri devam eden hasta grubunda, eklem kıkırdağı harabiyeti ilerlemiş ve radyolojik olarak eklem aralığı tam olarak kapanmışsa, eklem yüzünün değiştirildiği ve dizdeki yumuşak doku dengelerinin yeniden sağlandığı total diz protezi (TDP) ameliyatı seçilerek tedavi uygulanır.
TDP de hastanın bozulan eklem yüzleri özel metalden yapılan suni eklem yüzü ile değiştirilir.
TDP sonuçları, uygun şartlarda yapıldığı taktirde oldukça başarılı olup, diz ağrısı nedeniyle sandalyeye mahkum hastaları tekrar yürüyebilir duruma döndürmektir.
Kıkırdak problemleri arasında en masumu, genç kişilerde görülen diz önü ağrısıdır. Özellikle dizlerin 90 derece bükülü kaldığı uzun seyahatler, sinema izlenmesi gibi hareketsiz oturulan zamanlarda ortaya çıkar ve dizin uzatılmasıyla geçer. Sorun di kapağının arkasındaki kıkırdakta aşınma ve yumuşamadır. Tedavisi 6 ay süren diz egzersizleriyle tam olarak sağlanmaktadır.
Menisküs Nedir ?
Menisküsler, uyluk kemiği ile kaval kemiği arasında bulunan ve kıkırdaklardan gelen yüklenmeleri absorbe eden yastıkçıklardır. Her dizde 2 tane olup açıklıkları birbirine bakan C harfi şeklinde yapılardır.
Menisküse Sebep Olan Etkinler Nelerdir ?
Menisküsler spor ya da travma ile yaralanabildikleri gibi, ileri yaşlarda yapısal dejenerasyon sonucunda da yırtılabilirler. Menisküs yırttığı dizde kilitlenme, boşalma hissi, ağrı gibi şikayetlere yol açmaktadır
Tedavisi var mıdır ?
Menisküsler kan damarları olmayan, eklem sıvısından beslenen yapılar olduğundan çok nadir yırtık tipleri kendiliğinden iyileşebilir.
Tedavisi artroskopi adı verilen kapalı yöntem bir ameliyatla yapılır. 35-40 yaşın altında uygun olan yırtıklarda dikilirken, daha ileri yaşlarda ya da tamire uygun olmayan yırtıklarda yırtık kısmın temizlenmesi tedavi yöntemidir. Artroskopi diz önünden (genellikle 2 kesi yeterli) açılan 1 cm lik kesilerden diz içine girerek yapılan kapalı bir ameliyat olup, hastanın ameliyat sonrası hemen yaşamına geri dönmesine olanak tanır.
Çapraz bağlarla ilgili sorunlar nelerdi ?
Dizde ön ve arka olmak üzere 2 tanedirler. Daha sık olarak ön çaprak bağın (ÖÇB) yaralanması ile karşılaşırız. ÖÇB yaralanmaları sık olarak sportif aktivite sırasında dizin dönmesi ya da trafik kazası gibi yüksek enerjili travmalar sonucu meydana gelir. ÖÇB yaralanmaları hastanın aktif spor yapıp yapmayacağına, dizde ağrı, boşalma gibi günlük aktiviteleri etkileyecek şikayetlere göre tedavi edilir. Eğer hasta aktif sporla uğraşacaksa cerrahi olarak rekonstrüksiyon, aksi taktirde fizik tedavi ile uyruk kaslarının güçlendirilmesi yöntemleri seçilir.
Yan bağlarla ilgili sorunlar nelerdir ?
Yan bağlardaki yaralanmalar, genellikle günlük aktivite sırasında diz yaralanmaları ya da spor yaralanmalarından menisküs veya çapraz bağ sorunlarına eşlik eder. Tek başına olduğunda menteşeli dizlik kullanımı ve istirahat tedavi yöntemidir. Diğer bağ yaralanmalarına eşlik eden ciddi yan bağ yaralanmalarında cerrahi tedavi seçenekleri arasındadır.
Diz problemi ile karşılaşmamak için neler yapmalıyız ?
-Fazla kilolardan mutlaka kurtulmalı. Unutulmamalı ki fazla kilo diz sorunlarını arttırırken, diz problemleri de hareketlerimizi kıtlayarak kilo almamızı kolaylaştırır. Bu kısır döngüye düşmemek için fazla kilolardan hemen kurtulmak gerekir.
-Oturma duruşumuzu gözden geçirmeli; bağdaş kurma, dizi kıvırarak oturma, çömelme gibi diz problemleri yaratabilecek hareketlerden mümkün olduğunca kaçınmalıyız.
-Diz problemleriyle daha az karşılaşmak için; düzenli ve yaşa uygun spor yapmak, diz çevresi kaslarını esnek ve güçlü tutmak kişinin kendi başına alabileceği kolay ve etkin bir tedbirdir.
-Diz problemlerinin bel ve ayak kemiği problemlerine de yol açabileceği göz önünde bulundurularak, dizle ilgili sorunların zamanında ve etkin yöntemler ile tedavisi sağlanması gerekir.
Op. Dr. Özal ÖZCAN – Ortopedi Uzmanı
Diz eklemi vücuttaki en esnek eklem olup, fonksiyonların neredeyse tamamı, çevresindeki ve içindeki bağlarla sağlanır. Anatomik olarak 3 kısma ayrılır; ön kısım (diz kapağı ile uruk kemiği arasındaki eklem),içi ve dış kısım (uyruk ve kaval kemikleri arasındaki eklem). Diz, menteşe tipi bir eklem olup tek planda hareket eder. Bütün bu harekeler eklem yüzlerini kaplayan kıkırdak yüzlerin arasında olur.
Dizde En Sık Karşılaştığımız Sorunlar Nelerdir ?
Dizin içindeki anatomik yapıları ve sorunlarını tek – tek ele alıp incelemek gerekir. Diz ağrısına yol açan sorunların başlıcaları;
1-Kıkırdak yüzey sorunları
2-Menüsküslerle ilgili sorunlar
3-Çapraz bağlarla ilgili sorunlar
4-Yan bağlarla ilgili sorunlar
Kıkırdak Yüzey Sorunları Nelerdir ?
Kıkırdaklar dizin eklem yüzeyini kaplayan ve hareketler sırasında yüklemeyi absorbe eden yapılardır. Kıkırdaklar dinamik bir yapıya sahiptir; yani yapım ve yıkımı içeren bir döngüleri vardır. Hayatın ilerleyen yaşlarında yapısal dejenerasyona bağlı olarak geri dönüşü olmayan bir yıpranma süreci tüm vücutta olduğu gibi kıkırdak yapıda da başlar. Ancak hala tam olarak kimlerde ve neden olduğu bilinmemektedir.
Kıkırdak yüzeydeki aşınmaları oluşturan nedenler nelerdir ?
Birçok faktörün etkili olduğu aşınma sürecinde, fazla kilo, bağdaş kurarak oturma, alaturka tuvalet alışkanlığı, yer sofrasında yemek alışkanlığı, romatizmal hastalıklar, tekrarlayan mikro travmalar, genetik faktörler etkili olmaktadır.
Kıkırdak yüzeyindeki aşınmalar tedavi edilebilir mi ?
Kıkırdak yüzeylerdeki harabiyet 4 evrede oluşur ve genellikle halk arasında kireçlenme olarak adlandırılır. İlk 2 evre kıkırdak harabiyeti geriye dönebilir veya kısmen tedavi edilebilir. 3. ve 4. evredeki aşınma ise tam olarak tedavi edilememektedir.
İleri yaşlarda kıkırdak yapısındaki tahribata bağlı olarak dizde yük dağılımı bozulur, bacaklarda deformiteler oluşur. Hasta önceleri oturup kalkarken, merdiven inip çıkarken zorlanır, zamanla yürürken de ağrıları olmaya başlar.
Halkımızın yaygın alışkanlığı olan alaturka tuvalet, yer sofrası veya dizleri katlıyarak üstüne oturmak kıkırdak üzerine normalin 3-4 kat daha fazla yük gelmesine sebep olur ve var olan aşınmayı hızlandırır. Bu yüzden genç kişilerde ve hatta hiç kıkırdak hasarı olmayanlar da bu alışkanlıkların terk edilmesini önermekteyiz.
Eklem kıkırdağı tam kapanmamış, kıkırdak harabiyeti daha erken evrelerde teşhis edilmiş hastalarda fizik tedavi ve anti enflamatuar ilaç tedavileri ile şikayetlerini azaltıp günlük yaşantılarını kolaylaştırabilir.
Bu tedavilerden fayda görmeyen hastalarda diz içine sıvı kıkırdak ve uygun dozlarda kortizon enjeksiyonları, artroskopik ameliyatla dizin içinin yıkanıp kırılan kıkırdak parçalarını temizleyerek, debridman yapılması hastanın şikayetlerinin azalmasında kullanılan diğer yöntemdir.
Yalnızca iç taraftaki eklem ağrılarında kireçlenme ola hastalarda kaval kemiğinin üst kısmına yapılacak düzeltici kemik ameliyatı (55 yaş altı tercih edilir), kıkırdaklar üzerindeki yük dağılımını düzelten bir yöntemdir.
Total diz protezi kimlerde uygulanır ?
Uygulanan tedaviler sonucunda şikayetleri devam eden hasta grubunda, eklem kıkırdağı harabiyeti ilerlemiş ve radyolojik olarak eklem aralığı tam olarak kapanmışsa, eklem yüzünün değiştirildiği ve dizdeki yumuşak doku dengelerinin yeniden sağlandığı total diz protezi (TDP) ameliyatı seçilerek tedavi uygulanır.
TDP de hastanın bozulan eklem yüzleri özel metalden yapılan suni eklem yüzü ile değiştirilir.
TDP sonuçları, uygun şartlarda yapıldığı taktirde oldukça başarılı olup, diz ağrısı nedeniyle sandalyeye mahkum hastaları tekrar yürüyebilir duruma döndürmektir.
Kıkırdak problemleri arasında en masumu, genç kişilerde görülen diz önü ağrısıdır. Özellikle dizlerin 90 derece bükülü kaldığı uzun seyahatler, sinema izlenmesi gibi hareketsiz oturulan zamanlarda ortaya çıkar ve dizin uzatılmasıyla geçer. Sorun di kapağının arkasındaki kıkırdakta aşınma ve yumuşamadır. Tedavisi 6 ay süren diz egzersizleriyle tam olarak sağlanmaktadır.
Menisküs Nedir ?
Menisküsler, uyluk kemiği ile kaval kemiği arasında bulunan ve kıkırdaklardan gelen yüklenmeleri absorbe eden yastıkçıklardır. Her dizde 2 tane olup açıklıkları birbirine bakan C harfi şeklinde yapılardır.
Menisküse Sebep Olan Etkinler Nelerdir ?
Menisküsler spor ya da travma ile yaralanabildikleri gibi, ileri yaşlarda yapısal dejenerasyon sonucunda da yırtılabilirler. Menisküs yırttığı dizde kilitlenme, boşalma hissi, ağrı gibi şikayetlere yol açmaktadır
Tedavisi var mıdır ?
Menisküsler kan damarları olmayan, eklem sıvısından beslenen yapılar olduğundan çok nadir yırtık tipleri kendiliğinden iyileşebilir.
Tedavisi artroskopi adı verilen kapalı yöntem bir ameliyatla yapılır. 35-40 yaşın altında uygun olan yırtıklarda dikilirken, daha ileri yaşlarda ya da tamire uygun olmayan yırtıklarda yırtık kısmın temizlenmesi tedavi yöntemidir. Artroskopi diz önünden (genellikle 2 kesi yeterli) açılan 1 cm lik kesilerden diz içine girerek yapılan kapalı bir ameliyat olup, hastanın ameliyat sonrası hemen yaşamına geri dönmesine olanak tanır.
Çapraz bağlarla ilgili sorunlar nelerdi ?
Dizde ön ve arka olmak üzere 2 tanedirler. Daha sık olarak ön çaprak bağın (ÖÇB) yaralanması ile karşılaşırız. ÖÇB yaralanmaları sık olarak sportif aktivite sırasında dizin dönmesi ya da trafik kazası gibi yüksek enerjili travmalar sonucu meydana gelir. ÖÇB yaralanmaları hastanın aktif spor yapıp yapmayacağına, dizde ağrı, boşalma gibi günlük aktiviteleri etkileyecek şikayetlere göre tedavi edilir. Eğer hasta aktif sporla uğraşacaksa cerrahi olarak rekonstrüksiyon, aksi taktirde fizik tedavi ile uyruk kaslarının güçlendirilmesi yöntemleri seçilir.
Yan bağlarla ilgili sorunlar nelerdir ?
Yan bağlardaki yaralanmalar, genellikle günlük aktivite sırasında diz yaralanmaları ya da spor yaralanmalarından menisküs veya çapraz bağ sorunlarına eşlik eder. Tek başına olduğunda menteşeli dizlik kullanımı ve istirahat tedavi yöntemidir. Diğer bağ yaralanmalarına eşlik eden ciddi yan bağ yaralanmalarında cerrahi tedavi seçenekleri arasındadır.
Diz problemi ile karşılaşmamak için neler yapmalıyız ?
-Fazla kilolardan mutlaka kurtulmalı. Unutulmamalı ki fazla kilo diz sorunlarını arttırırken, diz problemleri de hareketlerimizi kıtlayarak kilo almamızı kolaylaştırır. Bu kısır döngüye düşmemek için fazla kilolardan hemen kurtulmak gerekir.
-Oturma duruşumuzu gözden geçirmeli; bağdaş kurma, dizi kıvırarak oturma, çömelme gibi diz problemleri yaratabilecek hareketlerden mümkün olduğunca kaçınmalıyız.
-Diz problemleriyle daha az karşılaşmak için; düzenli ve yaşa uygun spor yapmak, diz çevresi kaslarını esnek ve güçlü tutmak kişinin kendi başına alabileceği kolay ve etkin bir tedbirdir.
-Diz problemlerinin bel ve ayak kemiği problemlerine de yol açabileceği göz önünde bulundurularak, dizle ilgili sorunların zamanında ve etkin yöntemler ile tedavisi sağlanması gerekir.
Op. Dr. Özal ÖZCAN – Ortopedi Uzmanı